قاعدهٔ کلی انتخاب بین دو فعل
انتخاب بین این دو فعل بیشتر به ترکیب طبیعی هر اسم با فعل وابسته است و همیشه نمی‌توان آن را با یک ترجمهٔ ثابت حل کرد. به‌طور کلی، فعلِ انجام‌دادن روی انجام‌دادن کار، وظیفه یا فعالیت تمرکز می‌کند؛ فعلِ ساختن بیشتر ساختن، ایجادکردن یا به‌وجودآوردن نتیجه‌ای را نشان می‌دهد. این تفاوت راهنمای شروع است، نه قانونی که همهٔ عبارت‌ها را پیش‌بینی کند.
بهترین روش این است که اسم را همراه فعل یاد بگیرید؛ مثلاً کارهای روزمره را در یک گروه و چیزهایی را که ایجاد می‌شوند در گروهی دیگر ثبت کنید. اگر در عبارت تازه تردید دارید، نمونهٔ فرهنگ معتبر را ببینید و جملهٔ کاملش را یادداشت کنید. حفظ‌کردن یک فهرست بلند بدون بافت معمولاً باعث می‌شود همان خطا در مکالمه تکرار شود.
I do the laundry on Saturdays.
شنبه‌ها لباس‌ها را می‌شویم.
She made a simple wooden chair.
او یک صندلی چوبی ساده ساخت.
We did our best during the interview.
در طول مصاحبه تمام تلاشمان را کردیم.
کارها، وظیفه‌ها و فعالیت‌ها با do
برای بسیاری از کارهای روزانه، وظیفه‌ها و فعالیت‌های عمومی از فعلِ انجام‌دادن استفاده می‌کنیم؛ به‌ویژه وقتی تمرکز روی روند انجام کار است، نه محصولی که ساخته شده باشد. کار خانه، تکلیف، تمرین، کار اداری و وظیفهٔ مشخص از گروه‌های رایج‌اند. در این ترکیب‌ها، اسم پس از فعل معمولاً چیزی است که باید انجام شود یا کامل شود.
به اسم‌هایی که با فعلِ انجام‌دادن می‌آیند دقت کنید و آن‌ها را به شکل عبارت کامل در ذهن نگه دارید. بعضی اسم‌ها با توجه به معنای جمله ممکن است در ترکیب‌های متفاوتی ظاهر شوند؛ بنابراین صرف دیدن واژهٔ واژهٔ انگلیسی یا واژهٔ انگلیسی کافی نیست. جمله‌های خودتان را با زندگی روزانه بسازید تا عبارت در گفت‌وگو قابل بازیابی باشد.
Please do your homework before dinner.
لطفاً پیش از شام تکلیفت را انجام بده.
He does yoga three times a week.
او هفته‌ای سه بار یوگا تمرین می‌کند.
I need to do some research for my class.
برای کلاسم باید کمی تحقیق انجام دهم.
کارهایی که نتیجه یا محصول می‌سازند با make
وقتی فعل بر ایجاد نتیجه‌ای تازه، آماده‌کردن چیزی یا شکل‌گرفتن یک محصول تأکید دارد، فعلِ ساختن در ترکیب‌های زیادی می‌آید. غذا، فهرست، برنامه، تماس، انتخاب و اشتباه از نمونه‌های رایج‌اند. همیشه منظور ساختن شیء فیزیکی نیست؛ یک تصمیم یا تماس هم می‌تواند نتیجه‌ای باشد که به‌وجود می‌آوریم.
اگر پس از فعل، چیزی قرار دارد که اکنون ایجاد یا آماده شده، فعلِ ساختن را بررسی کنید. سپس ترکیب را در فرهنگ لغت یا مجموعهٔ عبارت‌های معتبر جست‌وجو کنید؛ برخی واژه‌ها در ظاهر نتیجه‌محورند اما هم‌نشینی قراردادی متفاوتی دارند. یادگیری چند جملهٔ طبیعی بهتر از ترجمهٔ جزءبه‌جزء واژه‌هاست.
We made a list of questions for the meeting.
برای جلسه فهرستی از پرسش‌ها تهیه کردیم.
Could you make a phone call after lunch?
می‌توانی بعد از ناهار یک تماس تلفنی بگیری؟
They made a good decision together.
آن‌ها با هم تصمیم خوبی گرفتند.
ترکیب‌های رایج do در خانه و محل کار
برای مرور سریع، چند ترکیب پرکاربرد را در دو محیط آشنا دسته‌بندی کنید. در خانه ممکن است دربارهٔ خرید، نظافت، شستن ظرف‌ها یا کارهای خانه صحبت کنید؛ در محل کار یا کلاس، دربارهٔ وظیفه، تمرین، پروژه و تحقیق. ترکیب‌های ثابت را با مثال واقعی یاد بگیرید و به زمان فعل و فاعل هم توجه داشته باشید.
فعلِ انجام‌دادن به معنی «انجام‌دادن» در بسیاری از این عبارت‌ها قابل‌فهم است، اما همهٔ انتخاب‌ها را نباید از فارسی ترجمه کرد. اگر عبارتی در زبان‌آموزی شما پرتکرار است، آن را در جمله‌ای که خودتان واقعاً می‌گویید تمرین کنید. به‌جای ساختن ده‌ها ترکیب فرضی، چند مورد پرکاربرد را درست و فعال یاد بگیرید.
I do the shopping on Friday evenings.
جمعه‌شب‌ها خرید خانه را انجام می‌دهم.
She did a great job on the presentation.
او ارائه را خیلی خوب انجام داد.
We have to do the dishes before we leave.
پیش از رفتن باید ظرف‌ها را بشوییم.
ترکیب‌های رایج make برای تصمیم و ارتباط
فعلِ ساختن در عبارت‌هایی که خروجی ارتباطی یا تصمیمی دارند نیز بسیار دیده می‌شود. تماس‌گرفتن، قول‌دادن، پیشنهاد مطرح‌کردن، نظر دادن یا برنامه‌ریختن نمونه‌هایی هستند که نتیجهٔ عمل را برجسته می‌کنند. این‌ها را به‌صورت واحدهای واژگانی یاد بگیرید تا هنگام صحبت مجبور نباشید هر کلمه را جداگانه از فارسی برگردانید.
هنگام نوشتن ایمیل یا گفت‌وگو در محل کار، چند ترکیب ساده می‌تواند پیام را طبیعی‌تر کند. اما فعلِ ساختن به‌تنهایی معنی «کردن» نمی‌دهد و انتخاب آن از اسم بعدی اثر می‌گیرد. بهتر است عبارت را از منبع معتبر بررسی کنید و یک مثال تازه از خودتان بسازید. در جملات زیر می‌بینید که نتیجه گاهی یک گفت‌وگو و گاهی یک تعهد است.
I’ll make an appointment for Tuesday.
برای سه‌شنبه وقت می‌گیرم.
He made a promise to call his mother.
او قول داد با مادرش تماس بگیرد.
Let’s make a plan for the weekend.
برای آخر هفته برنامه‌ای بریزیم.
عبارت‌های پرکاربرد و اصطلاحی با do
برخی ترکیب‌های فعلِ انجام‌دادن کاملاً قراردادی‌اند و بهتر است همراه معنی‌شان آموخته شوند. برای مثال، انجام‌دادن بهترین تلاش، لطف‌کردن یا انجام‌دادن یک کار خاص ساختارهای ثابتی دارند. در این موارد، هرچند می‌توان معنای کلی را حدس زد، فعل را نباید خودسرانه با فعلِ ساختن عوض کرد.
یک دفتر عبارت بسازید و در هر مدخل سه بخش بنویسید: عبارت کامل، معنی فارسی و جمله‌ای مرتبط با زندگی خودتان. اگر ترکیبی در متن می‌بینید، نقش آن را در جمله بررسی کنید و شکل گذشته یا سوم فعل را هم بیاموزید. این روش به‌خصوص برای عبارت‌هایی مفید است که ترجمهٔ تحت‌اللفظی آن‌ها طبیعی نیست.
Could you do me a favour?
ممکن است لطفی در حقم بکنی؟
I did my best to arrive on time.
تمام تلاشم را کردم که به‌موقع برسم.
The children do a lot of exercise after school.
بچه‌ها بعد از مدرسه ورزش زیادی می‌کنند.
عبارت‌های پرکاربرد و اصطلاحی با make
فعلِ ساختن نیز در ترکیب‌های ثابت فراوانی دیده می‌شود؛ مانند اشتباه‌کردن، پیشرفت‌کردن، سروصداکردن یا تلاش‌کردن. در ظاهر ممکن است این‌ها از نظر معنا با فعلِ انجام‌دادن قابل‌جایگزینی باشند، اما انگلیسی معمولاً یک انتخاب طبیعی‌تر دارد. برای یادگیری، عبارت‌ها را در گروه‌های کوچک و مرتبط دسته‌بندی کنید و از یک جملهٔ واقعی برای هرکدام استفاده کنید.
به تفاوت میان ساختن یک چیز و ایجادکردن یک وضعیت توجه کنید. گاهی محصول ملموس است و گاهی نتیجه‌ای انتزاعی مثل پیشرفت یا برداشت ذهنی. ترکیب‌های زیر نمونه‌هایی رایج‌اند؛ آن‌ها را با صدای بلند تمرین کنید و در صورت نیاز با گویشور یا فرهنگ آموزشی معتبر بررسی کنید. تکرار هدفمند از ترجمهٔ ماشینیِ واژه‌به‌واژه مؤثرتر است.
We made good progress this month.
این ماه پیشرفت خوبی داشتیم.
Please don’t make so much noise.
لطفاً این‌قدر سروصدا نکن.
I made a mistake in the final calculation.
در محاسبهٔ پایانی اشتباه کردم.
منفی، پرسشی و زمان‌های مختلف
پس از تشخیص ترکیب، زمان و شکل جمله را هم درست بسازید. در حال ساده، فعلِ انجام‌دادن یا واژهٔ انگلیسی با فاعل هماهنگ می‌شود؛ در گذشته، شکل واژهٔ انگلیسی یا واژهٔ انگلیسی انتخاب می‌شود. برای منفی و پرسش، فعل کمکی فعلِ انجام‌دادن ممکن است بیاید و فعل اصلی ساده بماند. این دو نقشِ متفاوتِ فعلِ انجام‌دادن را با دقت از هم جدا کنید: گاهی فعل اصلیِ ترکیب است و گاهی فقط کمکی.
اگر فعلِ ساختن فعل اصلی باشد، شکل گذشتهٔ آن واژهٔ انگلیسی است و برای پرسش گذشته می‌گوییم واژهٔ انگلیسی … فعلِ ساختن. فعلِ انجام‌دادن نیز در گذشته واژهٔ انگلیسی می‌شود، اما در پرسش با فعل کمکی، شکل اصلی فعلِ انجام‌دادن ساده می‌ماند. چند جملهٔ خبری را به پرسش و منفی تبدیل کنید و جای هر فعل را مشخص کنید. ترکیب واژگانی درست بدون دستور جملهٔ درست کافی نیست.
Did you make dinner last night?
دیشب شام درست کردی؟
She doesn’t do her work in a hurry.
او کارش را با عجله انجام نمی‌دهد.
They haven’t made a final choice yet.
آن‌ها هنوز انتخاب نهایی نکرده‌اند.
وقتی یک موقعیت می‌تواند هم انجام‌دادن باشد و هم ساختن
در بعضی موقعیت‌ها، هر دو فعل از نظر کلی ممکن‌اند اما بر بخش متفاوتی از کار تأکید می‌کنند. یکی ممکن است خودِ فعالیت را برجسته کند و دیگری چیزی را که از آن فعالیت به‌وجود آمده است. این تفاوت ظریف را با ترکیب رایج یاد بگیرید و معنای جمله را بسنجید؛ انتخاب همیشه فقط به ترجمهٔ اسم وابسته نیست.
برای تصمیم‌گیری، از خود بپرسید آیا می‌خواهید بگویید کاری را انجام دادید یا نتیجه‌ای را ایجاد کردید. با این حال، اگر ترکیب قراردادی است، فرهنگ لغت را بررسی کنید؛ نمی‌توان این اصل کلی را به همهٔ اسم‌ها تعمیم داد. سه مثال زیر روی آشپزی، تولید یک چیز و به‌وجودآمدن یک وضعیت تمرکز دارند.
I did the cooking while Sam set the table.
من آشپزی کردم و سام میز را چید.
She made a cake for her aunt.
او برای عمه‌اش کیکی پخت.
The children made a mess in the living room.
بچه‌ها اتاق نشیمن را به‌هم ریختند.
روش تمرین، خطاهای رایج و پرسش‌های پرتکرار
برای جمع‌بندی، در یک متن کوتاه دربارهٔ روزتان سه کار با فعلِ انجام‌دادن و سه نتیجه با فعلِ ساختن بنویسید. سپس عبارت‌ها را در فرهنگ یا نمونه‌های آموزشی بررسی کنید. خطاهای رایج معمولاً از ترجمهٔ مستقیم و حفظ‌کردن فعل بدون اسم کنار آن می‌آیند. اگر مطمئن نیستید، جمله را جست‌وجو کنید و به نمونهٔ کامل و بافت آن توجه کنید.
پرسش: آیا فعلِ انجام‌دادن همیشه فعالیت و فعلِ ساختن همیشه شیء می‌سازد؟ نه؛ این تفاوت، راهنمای کلی است و هم‌نشینی‌های قراردادی هم نقش دارند. پرسش: آیا می‌توان گفت فعلِ انجام‌دادن واژهٔ انگلیسی واژهٔ انگلیسی؟ در انگلیسی معیار، ترکیب رایج فعلِ ساختن واژهٔ انگلیسی واژهٔ انگلیسی است. پرسش: بهترین روش یادگیری چیست؟ اسم را با فعل و جملهٔ نمونه ثبت کنید. در تمرین پایانی، پاسخ را با ترکیب طبیعی مقایسه کنید.
I made breakfast while my brother did the cleaning.
من صبحانه درست کردم و برادرم نظافت را انجام داد.
She made an effort to learn the new system.
او برای یادگیری سامانهٔ تازه تلاش کرد.
We did the work, but they made the final decision.
ما کار را انجام دادیم، اما آن‌ها تصمیم نهایی را گرفتند.
برای تمرین جمله‌های واقعی، مجموعهٔ یازده‌هزار جملهٔ انگلیسی با ترجمهٔ فارسی را ببینید و به صفحهٔ اپلیکیشن آموزش انگلیسی سر بزنید.